W oficjalnym serwisie Rzeczypospolitej Polskiej oraz na stronach Rządowego Centrum Legislacji udostępniono założenia do projektu nowelizacji ustawy o kierujących pojazdami (nr UD402). Przygotowany przez Ministerstwo Infrastruktury dokument przewiduje gruntowną reorganizację obecnego systemu edukacji drogowej oraz weryfikacji umiejętności przyszłych kierowców. Nowe procedury mają w dużym stopniu czerpać z rozwiązań skandynawskich (stosowanych m.in. w Szwecji czy Finlandii), gdzie w procesie dydaktycznym kluczowe jest wykształcenie u kursantów umiejętności właściwej oceny ryzyka oraz odpowiedzialności na drodze.
Warto pamiętać, że opublikowany dokument to na obecnym etapie wyłącznie projekt przepisów. Oznacza to, że opisywane zmiany nie weszły jeszcze w życie, a ich treść oraz harmonogram mogą ulec modyfikacjom podczas dalszych uzgodnień i debat parlamentarnych. Oficjalny przebieg procesu legislacyjnego można sprawdzać na bieżąco w źródłach: na stronie Rządowego Centrum Legislacji (gov.pl) oraz w analizach przygotowanych przez Dziennik Gazetę Prawnej.
Egzamin praktyczny na kategorię B bez tradycyjnego placu
Najistotniejszą modyfikacją z perspektywy osób ubiegających się o uprawnienia do prowadzenia samochodów osobowych (kategorie B oraz B1) będzie rezygnacja z wykonywania zadań na placu manewrowym podczas egzaminu państwowego.
- Nowa formuła: Sprawdzanie umiejętności technicznych (takich jak jazda po łuku czy parkowanie) zostanie przeniesione bezpośrednio w warunki realnego ruchu ulicznego. Przed wyjazdem z ośrodka egzaminator zweryfikuje jedynie podstawowe przygotowanie do jazdy oraz kontrolę płynów i oświetlenia pojazdu.
- Udogodnienia dla szkół jazdy: Ośrodki szkolenia kierowców (OSK), które kształcą wyłącznie w zakresie kategorii B, nie będą miały obowiązku utrzymywania własnych placów manewrowych. Decyzję o tym, gdzie kursant uczy się podstaw ruszania i manewrowania (byle poza drogami publicznymi, strefami ruchu i zamieszkania), podejmie instruktor. Plac manewrowy pozostanie opcjonalnym narzędziem dydaktycznym.
W przypadku kategorii wyższych oraz motocyklowych plac manewrowy pozostanie elementem egzaminu. Wprowadzona zostanie jednak istotna ulga: jeśli kandydat zaliczy zadania na placu, lecz nie zda jazdy w mieście, przy kolejnym podejściu nie będzie musiał powtarzać manewrów na placu. Pozytywny wynik z tej części zachowa ważność przez 24 miesiące.
Koniec bezterminowej teorii i limity podejść
Projekt ma na celu ukrócenie sytuacji, w których kursanci podchodzą do sprawdzianu praktycznego bez odpowiedniego przygotowania lub po wielu latach od przyswojenia przepisów:
- 24-miesięczna ważność teorii: Pozytywny wynik z egzaminu teoretycznego będzie ważny przez dwa lata od momentu jego uzyskania. Przepis ten obejmie osoby zdające egzaminy po wejściu w życie nowelizacji (wcześniej uzyskane wyniki zachowają bezterminowość).
- Maksymalnie jedna próba dziennie: Projekt zakazuje wielokrotnego podchodzenia do egzaminu praktycznego w tym samym dniu. Ponowna próba będzie możliwa tylko wtedy, gdy wcześniejszy egzamin został przerwany z przyczyn losowych lub technicznych (np. awaria auta).
- Obowiązkowe szkolenie wznawiające: Jeśli od zakończenia kursu w szkole jazdy do momentu pierwszego podejścia do egzaminu praktycznego upłyną dwa lata, kandydat będzie musiał odbyć dodatkowe godziny jazdy doszkalającej.
Cyfryzacja kontroli i obowiązkowy monitoring wideo
Nowe przepisy wprowadzają zaawansowane narzędzia teleinformatyczne, które mają zapewnić pełną przejrzystość szkoleń:
- Wprowadzenie cyfrowej karty kursanta: Przebieg każdej jazdy w ramach kursu będzie monitorowany za pomocą systemu GPS i zapisywany w formacie GPX. Informacje o czasie trwania zajęć i trasie będą musiały być zatwierdzone elektronicznie zarówno przez instruktora, jak i kursanta. Zarówno szkolący, jak i szkoleni otrzymają unikalne numery identyfikacyjne.
- Rejestracja egzaminów wewnętrznych: Szkoły jazdy zostaną zobligowane do nagrywania obrazu i dźwięku podczas egzaminów kończących szkolenie wewnątrz ośrodka. Materiały te mają być przechowywane przez 90 dni i służyć celom kontrolnym.
- Kamery dla wszystkich kategorii państwowych: Obowiązek rejestracji audio-wideo podczas egzaminów państwowych, który obecnie dotyczy tylko kategorii B, zostanie rozszerzony na wszystkie pozostałe kategorie prawa jazdy.
Wyższe kryteria dla kadry i reforma bazy pytań
Reforma dotknie także struktury odpowiedzialne za przygotowanie testów teoretycznych oraz samych szkoleniowców:
- Nowe wymagania dla instruktorów: Kandydaci na instruktorów będą musieli posiadać minimum wykształcenie średnie (lub średnie branżowe) oraz wykazać się posiadaniem uprawnień do jazdy przez co najmniej 3 lata (dotychczas wystarczały 2 lata).
- Odchudzona baza pytań: Dotychczasowa komisja ministerstwa zostanie zlikwidowana, a nadzór nad testami przejmie nowe Centrum Egzaminowania przy Instytucie Transportu Samochodowego (ITS). Oficjalna baza pytań zostanie zredukowana z ponad 3,5 tys. do maksymalnie 1500 pozycji. Wszystkie pytania wraz z materiałami graficznymi będą jawne i bezpłatnie udostępnione na stronach ITS. Nowa struktura będzie finansowana z odpisu z opłat za egzaminy teoretyczne (2 zł od każdego egzaminu).
Dodatkowe przepisy: Parkowanie hulajnóg miejskich
Nowelizacja posłużyła również do uporządkowania kwestii poruszania się urządzeniami transportu osobistego. Zgodnie z projektem, współdzielone hulajnogi elektryczne (wypożyczane przez aplikacje miejskie) będzie można parkować wyłącznie w wyznaczonych do tego strefach. Nowe restrykcje nie obejmą użytkowników prywatnego sprzętu tego typu.
Harmonogram etapowego wdrażania reformy
Wprowadzanie poszczególnych przepisów zostało rozłożone w czasie, aby dać branży szkoleniowej oraz instytucjom publicznym czas na wdrożenie nowych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych:
| Planowany termin wejścia w życie | Główne założenia i zmiany |
|---|---|
| 1 stycznia 2027 r. | Rezygnacja z placu manewrowego (kat. B/B1), wprowadzenie 24-miesięcznej ważności teorii, limit jednego egzaminu praktycznego dziennie, nowe zasady parkowania hulajnóg. |
| 1 lipca 2027 r. | Wdrożenie obowiązku nagrywania wideo egzaminów wewnętrznych w OSK oraz wyższe kryteria stażu i wykształcenia dla instruktorów. |
| 1 stycznia 2028 r. | Oficjalne uruchomienie Centrum Egzaminowania przy ITS i wprowadzenie nowej, odchudzonej bazy pytań testowych (do 1500 pozycji). |
| 1 stycznia 2029 r. | Pełne uruchomienie systemu cyfrowej karty kursanta oraz obowiązkowej rejestracji tras szkoleniowych przez GPS. |