Wprowadzone we wrześniu 2026 roku nowe przepisy dotyczące kierowców w okresie próbnym wywołały ogromną dyskusję w branży motoryzacyjnej i pośród szkoleniowców. Zbiegły się one w czasie z naszymi intensywnymi wyjazdami badawczymi do Szwecji – m.in. wizytami w legendarnych ośrodkach takich jak Gillinge Halkbana pod Sztokholmem, gdzie od dekad bada się i wdraża standardy bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Analizując najnowszą nowelizację Ustawy o kierujących pojazdami oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie praktycznego szkolenia w zakresie zagrożeń w ruchu drogowym, widać wyraźnie, jak mocno polski system czerpał ze sprawdzonych skandynawskich wzorców. Istnieje jednak między tymi modelami jedna fundamentalna różnica filozoficzna.
Polskie ODTJ a szwedzka szkoła ryzyk
Nowe polskie regulacje nakładają na kierowców w okresie próbnym, którzy przekroczą próg 12 punktów karnych, bezwzględny obowiązek odbycia godzinnego, płatnego (500 zł) szkolenia praktycznego w Ośrodku Doskonalenia Techniki Jazdy (ODTJ). Program ten – zgodnie z przepisami wykonawczymi – obejmuje konkretne zadania na płycie poślizgowej:
- Hamowanie awaryjne na wprost przy zróżnicowanych prędkościach (m.in. 30, 50 i 60 km/h).
- Jazdę w zakręcie ze stopniowo zwiększaną prędkością aż do momentu kontrolowanej utraty przyczepności i panowania nad pojazdem.
Formuła ta – oparta na doświadczaniu fizyki, poślizgu i realnych ograniczeń maszyny na specjalnym torze – to kalka skandynawskiego podejścia do edukacji motoryzacyjnej.
Kluczowa różnica: Profilaktyka vs. Represja
Podczas gdy kierunek techniczny ćwiczeń wygląda niemal identycznie jak w szwedzkim systemie Riskutbildning (gdzie słynna halkbana jest obowiązkowym elementem standardowego kursu na prawo jazdy dla każdego kandydata), filozofia kwalifikacji na tor jest w Polsce zupełnie inna:
- W Szwecji (Powszechna Profilaktyka): Na śliską nawierzchnię i tor szkoleniowy musi pojechać absolutnie każdy człowiek, który chce legalnie zdobyć prawo jazdy. Jest to integralny, obowiązkowy etap nauki, zanim jeszcze wyjedzie się samodzielnie na drogi publiczne. Państwo zakłada, że każdy kierowca musi na własnej skórze doświadczyć, jak auto traci przyczepność.
- W Polsce (Reakcja na Wykroczenie): Polski ustawodawca zdecydował, że wizyta w ODTJ na płycie poślizgowej nie dotyczy każdego kursanta na etapie robienia „prawka”. Staje się ona narzędziem korekcyjnym i sankcją – trafiają tam wyłącznie ci kierowcy w okresie próbnym, którzy zdążyli już udowodnić swoją brawurę i przekroczyli limit 12 punktów karnych.
Podsumowanie
Wprowadzenie obowiązkowych ćwiczeń na torach ODTJ to bez wątpienia krok w dobrą stronę i mocne zbliżenie polskiego prawa do nowoczesnych standardów europejskich. Wprowadzone przepisy wyraźnie czerpią z doświadczeń sprawdzonych modeli skandynawskich – w tym w szczególności ze szwedzkiego systemu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Podobnie jak w Szwecji, gdzie kluczem do ochrony najmłodszych uczestników ruchu jest edukacja wokół ryzyk oraz ścisły nadzór nad nowymi kierowcami, polski ustawodawca postawił na połączenie profilaktyki z bezwzględną surowością wobec podstawowych zagrożeń. Różnica polega na tym, że Szwedzi fundują tę lekcję pokory każdemu przyszłemu kierowcy z góry, podczas gdy polski system wciąż czeka, aż młody człowiek najpierw popełni błąd na drodze.